Generatieve AI maakt iets nieuws, zoals een tekst, een samenvatting of code. Evaluatieve AI maakt niets: ze bekijkt wat jij hebt gemaakt en laat zien wat ervoor en wat ertegen pleit. Voor je scriptie of werkstuk bepaalt dat verschil wie de auteur van je tekst blijft.
Je geeft een opdracht en het systeem maakt iets: een alinea, een samenvatting van een artikel, een lijst onderzoeksvragen, een stuk code. Het resultaat is nieuw materiaal dat er eerst niet was.
Dat kan nuttig zijn, bijvoorbeeld om een begrip uitgelegd te krijgen. Maar wat je overneemt in je scriptie, heb je niet volledig zelf geschreven. Daarom stellen hogescholen en universiteiten er regels voor op.
Je legt werk voor dat al bestaat, je eigen tekst, en het systeem zegt wat het ziet. Bijvoorbeeld: een claim die verder gaat dan je bronnen, een stap die ontbreekt tussen je resultaten en je conclusie, een begrip dat je anders gebruikt dan in je theoretisch kader, een vraag die een examinator zou kunnen stellen.
Het resultaat zijn observaties en vragen, geen nieuwe tekst. Wat je ermee doet, bepaal jij. Het idee komt uit onderzoek naar beslissingsondersteuning (Miller, 2023); meer over de herkomst en de stand van het onderzoek staat op Wat is evaluatieve AI?.
Eén tool kan beide. Vraag je een chatbot om kritiek op je hoofdstuk, dan gebruik je hem evaluatief. Neem je een zin letterlijk over die een tool voor je formuleerde, dan komt er tekst van buitenaf in je werk. Het onderscheid hangt dus minder af van het programma dan van wat er met je tekst gebeurt.
Een scriptie laat zien dat jij zelfstandig een vraag kunt beantwoorden en je antwoord kunt onderbouwen. Feedback op je tekst verandert daar niets aan. Toch is ook evaluatieve AI een vorm van AI-gebruik. Wat je opleiding toestaat en of je het moet vermelden, staat in je OER of scriptiehandleiding; bij twijfel vraag je het aan je begeleider.
Dat volgt er niet automatisch uit. Regels kunnen over elk AI-gebruik gaan, ook als het alleen feedback geeft. Lees wat je opleiding precies zegt en vraag het bij twijfel aan je begeleider.
Vraagt je opleiding om AI-gebruik te vermelden, dan hoort ook een feedbacktool daarbij: welke tool, waarvoor en wat je met de feedback deed.
Ja. Het hangt af van hoe je hem gebruikt: kritiek vragen op je eigen tekst is evaluatief, tekst laten maken of overnemen is generatief.
Esmond is een evaluatieplatform: het leest je eigen tekst en zet opmerkingen bij passages, als vraag of observatie. Het schrijft geen tekst voor je om over te nemen en geeft geen cijfer. Meer op Mag ik Esmond gebruiken?.