De probleemstelling van je scriptie: wat erin hoort en hoe je hem opbouwt

Wat is een probleemstelling precies?

Het woord wordt op twee manieren gebruikt, en het helpt om te weten welke je opleiding bedoelt.

• Als probleembeschrijving: het stuk tekst in je inleiding dat het probleem uitlegt. Wat is de situatie, wat gaat er mis of wat weten we niet, voor wie is dat een probleem, en wat zijn de gevolgen?
• Als overkoepelend begrip: in een deel van de methodeliteratuur, bijvoorbeeld bij Verschuren en Doorewaard (Het ontwerpen van een onderzoek), bestaat de probleemstelling uit de doelstelling en de vraagstelling samen.

Welke betekenis gebruikt je opleiding?

Kijk in je scriptiehandleiding of in het sjabloon voor je plan van aanpak. Staat er een apart kopje "probleemstelling" naast "doelstelling" en "onderzoeksvraag", dan gaat het om de probleembeschrijving. Staat "probleemstelling" als kop boven doel- en vraagstelling, dan gaat het om het geheel. Is het niet duidelijk, vraag het aan je begeleider: het scheelt een herschreven hoofdstuk.

De rest van deze pagina gaat over de probleembeschrijving, omdat die in beide betekenissen het fundament is.

Wat zet je in een probleemstelling?

• De situatie: de context waarin het probleem speelt, zo concreet als nodig. Welke organisatie, welke groep, welke periode?
• Het probleem: het verschil tussen hoe het is en hoe het zou moeten of kunnen zijn, of een vraag waarop het antwoord nog ontbreekt.
• De onderbouwing: waaruit blijkt dat dit een probleem is? Cijfers, eerder onderzoek, documenten of signalen uit de praktijk, met bron.
• Voor wie het een probleem is, en wat de gevolgen zijn als niemand er iets aan doet.
• Wat nog niet bekend is: welk stuk kennis ontbreekt om het probleem op te lossen of te begrijpen. Dat stuk is wat je onderzoek levert.
• De overgang naar je doel en je vraag: wat wil je met je onderzoek bereiken, en welke vraag beantwoord je daarvoor?

Wat is het verschil tussen probleemstelling, doelstelling en onderzoeksvraag?

Hoe je van probleem naar een scherpe vraag komt, lees je bij wat is een onderzoeksvraag.

Hoe bouw je een probleemstelling op?

• Begin bij de aanleiding: wat bracht je bij dit onderwerp? Een signaal van een opdrachtgever, een discussie in de literatuur, een opvallend cijfer.
• Maak het probleem concreet. Vervang "steeds meer" of "een groot probleem" door wat je kunt aanwijzen, met bron.
• Zeg voor wie het een probleem is. Een organisatie, een beroepsgroep, patiënten, leerlingen, beleidsmakers.
• Benoem wat er al bekend is en wat niet. Hier sluit je kort aan bij de literatuur; de uitwerking volgt in je theoretisch kader.
• Laat zien waarom onderzoek nodig is. Als het antwoord al bekend is, is er een maatregel nodig, geen onderzoek.
• Eindig bij je doel en je vraag. Een lezer moet de vraag kunnen zien aankomen.

Praktijkprobleem of kennisprobleem: hoe verschilt dat op het hbo en het wo?

Op het hbo begint de probleemstelling meestal bij een praktijkprobleem van een opdrachtgever: een afdeling met hoog verloop, een dienst die klanten verliest. Let op: het probleem van je opdrachtgever is nog geen onderzoeksprobleem. Je onderzoeksprobleem is de kennis die ontbreekt om dat praktijkprobleem aan te pakken. "Het verloop is hoog" is het praktijkprobleem; "we weten niet waarom medewerkers in hun eerste jaar vertrekken" is het kennisprobleem.

Op het wo begint de probleemstelling vaker bij een kennisprobleem in de literatuur: studies die elkaar tegenspreken, een groep of context die nog niet onderzocht is, een theorie die op een punt niet klopt. Ook dan moet je laten zien waarom die lacune ertoe doet, niet alleen dat ze bestaat.

Hoe de twee niveaus verder verschillen, staat bij scriptie hbo vs wo.

Waar kan een probleemstelling misgaan?

• Het onderwerp in plaats van het probleem. "Deze scriptie gaat over thuiswerken" zegt waar je over schrijft, niet wat er knelt.
• Een probleem zonder onderbouwing. Een bewering als "veel studenten hebben last van stress" vraagt om een bron of gegevens.
• Een oplossing die al vastligt. Als de probleemstelling al zegt wat de oplossing is, valt er niets meer te onderzoeken.
• Een probleem dat niet bij je vraag past. De probleemstelling gaat over klantverlies, de vraag over medewerkerstevredenheid, zonder uitleg hoe die samenhangen.
• Een te groot probleem. Je onderzoek kan een deel van het probleem aanpakken; zeg welk deel. Zie ook de afbakening van je scriptie.

Zo kijkt een lezer naar een probleemstelling: fictieve observaties

De observaties hieronder zijn fictief. Ze tonen hoe een lezer naar een passage kijkt: wat opvalt en welke vraag je jezelf kunt stellen. Ze bevatten bewust geen tekst om over te nemen.

• Fictieve observatie: de probleemstelling noemt dat het ziekteverzuim op de afdeling "sterk gestegen" is, zonder bron of periode. Waar baseer je die stijging op, en over welke jaren gaat het?
• Fictieve observatie: de probleemstelling beschrijft het probleem van de opdrachtgever uitgebreid, maar zegt niet welke kennis ontbreekt. Wat weet de organisatie nu nog niet, dat je onderzoek wel oplevert?
• Fictieve observatie: de probleemstelling sluit af met de zin dat een nieuwe app het probleem zal oplossen. Is dat een uitkomst van je onderzoek, of een uitgangspunt dat je eerst moet toetsen?
• Fictieve observatie: de probleemstelling verwijst naar twee studies die elkaar tegenspreken, maar de hoofdvraag gaat over iets anders. Hoe leidt die tegenspraak naar de vraag die je stelt?

Checklist voor je probleemstelling

• Kan een buitenstaander na lezing in één zin zeggen wat het probleem is?
• Is elk cijfer en elke bewering over de omvang van het probleem onderbouwd met een bron?
• Staat erin voor wie het een probleem is?
• Benoem je welke kennis ontbreekt?
• Ligt de oplossing nog open?
• Volgt je doelstelling uit het probleem, en je onderzoeksvraag uit je doelstelling?
• Gebruik je de betekenis van "probleemstelling" die je opleiding hanteert?

Wat doet Esmond met je probleemstelling?

Esmond schrijft je probleemstelling niet en kiest je probleem niet: dat doe je zelf, met je begeleider. Als je scriptie of je plan van aanpak er staat, leest Esmond of je probleemstelling, je doel, je vraag en je conclusie op elkaar aansluiten, en wijst het de passage aan waar de lijn breekt. We schrijven niets voor je. We beoordelen je werk en tonen je hoe je het sterker maakt.

Een review kost vanaf €3,99, eerst een gratis preview. De prijs volgt de lengte van je document en je ziet hem voordat je betaalt. Je krijgt je review meestal binnen een kwartier; een lange scriptie duurt iets langer. Geen abonnement, en een account aanmaken is niet nodig.

Veelgestelde vragen

Wat is een probleemstelling?

Een beschrijving van wat er knelt, voor wie, en waarom onderzoek nodig is. In een deel van de methodeliteratuur omvat de term ook je doelstelling en onderzoeksvraag. Je scriptiehandleiding zegt welke betekenis je opleiding gebruikt.

Hoe lang is een probleemstelling?

Er is geen vaste lengte. De probleembeschrijving moet het probleem, de onderbouwing en de ontbrekende kennis bevatten, en niet meer. Vraagt je opleiding een omvang, dan staat die in je scriptiehandleiding.

Is een probleemstelling een vraag?

Dat hangt af van de betekenis die je opleiding gebruikt. Als probleembeschrijving is het een stuk tekst, geen vraag. Als overkoepelend begrip hoort de vraagstelling erbij.

Waar staat de probleemstelling in je scriptie?

In je inleiding, na de aanleiding en voor je doelstelling en onderzoeksvraag. In een plan van aanpak heeft ze meestal een eigen kopje.

Wat is het verschil tussen een aanleiding en een probleemstelling?

De aanleiding zegt waarom je dit onderwerp oppakt. De probleemstelling zegt wat er precies knelt en welke kennis ontbreekt. Een aanleiding zonder probleem geeft je nog geen onderzoek.

Beoordeelt Esmond of mijn probleem goed gekozen is?

Nee. Je probleem kies je met je begeleider. Esmond kijkt of je scriptie het probleem dat je beschrijft ook echt aanpakt, en wijst aan waar niet.

Verder lezen

• Je scriptie schrijven: alle stappen: van onderwerp tot verdediging
• Wat is een onderzoeksvraag?
• Plan van aanpak voor je scriptie